Article on other languages:
- Voël
- Aves
- طائر
- Páxaru
- Jamach'i
- Quşlar
- Fegl
- Птици
- བྱ་
- Ptice
- Ocell
- ᏥᏍᏆ
- Ve'kese
- Pileshish
- Ptáci
- Кайăксем
- Aderyn
- Fugl
- Vögel
- Πτηνά
- Bird
- Aves
- Linnud
- Hegazti
- پرنده
- Linnut
- Fuglur
- Oiseau
- Usél
- Fûgels
- Éan
- Eun
- Aves
- Guyra
- Ushag
- עופות
- पक्षी
- Ptice
- Ptaki
- Zwazo
- Madarak
- Burung
- Ucelo
- Fugl
- Aves
- 鳥類
- Manuk
- ფრინველები
- 새
- Çûk
- Edhen
- Aves
- Vullen
- Veugel
- Ndɛkɛ
- Paukščiai
- Putni
- Vorona
- Птици
- പക്ഷി
- Шувуу
- वायुचर_प्राणी
- Burung
- Tōtōtl
- Vagels
- Vogels
- Fugl
- Fugler
- Ouaîsé
- Tsídii
- Aves
- Voggel
- Ptaki
- Aves
- Pisqu
- Utschè
- Pasăre
- Птицы
- Pilloni
- Aceddu
- Ptica
- Bird
- Vtáky
- Ptiči
- Птице
- Tinyoni
- Fuugele
- Manuk
- Fåglar
- Ndege_(mnyama)
- Ptoki
- பறவை
- పక్షి
- Парранда
- นก
- Ibon
- Kuşlar
- Птахи
- پرندہ
- Aves
- Chim
- Oujhea
- פויגל
- Veugels
- 鸟
- Inyoni
 |
||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Troveblo de fosilioj: Malfrua Ĵurasio - ĉi-epoke | ||||||||
.jpg) |
||||||||
| Biologia klasado | ||||||||
|
||||||||
|
|
||||||||
|
|
Birdoj (Aves) estas klaso de vertebruloj kun ĉirkaŭ 9 mil specioj. La preciza nombro da specioj, kiuj apartenas al la klaso de birdoj, dependas de sistemo de nomenklaturo. La birdojn pristudas sciencon nome Ornitologio.
La birdo havas du piedojn, du flugilojn (aŭ almenaŭ restaĵojn de flugiloj), korpon kovritan per plumaro, bekon anstataŭ buŝo, kaj siajn idojn la birdo naskas per ovoj.
Plej multaj genroj flugas; nur la plej grandaj (ekzemple la struto) restas grunde kaj kuregas ĉevalrapide. Ekzistas birdoj de diversaj grandecoj -- eĉ tiel malgrandaj kiel insektoj (ekzemple la kolibro). Specoj de birdoj povas esti herbovoruloj, insektovoruloj, aŭ karnovoruloj. Ili evoluis el dinosaŭroj, kaj en pratempo ekzistis specioj pli grandaj ol la nuna elefanto.
Multaj birdoj estas bredataj pro ovoj, viando aŭ kiel ornamaĵoj kaj amikoj.
Anatomio
Sentumoj
Ĉiuj organoj de birdoj montras perfektan adaptiĝon al ilia vivmaniero. El ĉiuj organoj de birdoj la plej gravan rolon en la adaptiĝo ludas la sensorganoj. La birdoj ricevas ĉiujn informojn pri la ĉirkaŭanta medio helpe de iliaj sensorganoj. La birdoj devas kongrui al siaj viv-cirkonstancoj. Tute aliaj organoj funkcias ĉe la tage aktivaj birdoj ol ĉe la noktaj aŭ de la akvobirdoj kaj stepaj birdoj. La vivmaniero kaj evoluinteco de sensorganoj reciproke dependas unu de la alia. Temas pri tre efikaj sentumoj.
Reproduktado
Nestoj
Birdkantoj
Vidu ankaŭ:
Birdmigradoj
Birdoprotektado
Biologia klasado
Jen la Ordoj kaj Familioj de la birdo:
Strutoformaj birdoj (Struthioniformes)
-
- Strutedoj (Struthionidae) struto
- Kazuaredoj (Casuariidae) kazuaro
- Emuedoj (Dromaiidae) emuo
- Apterigedoj (Apterygidae) kivio
- Reaedoj (Rheidae) nanduo
Tinamoformaj birdoj (Tinamiformes)
Sfeniskoformaj birdoj (Sphenisciformes)
-
- Sfeniskedoj (Spheniscidae) pingveno
Anseroformaj birdoj (Anasa ordo) (Anseriformes)
-
- Anhimedoj(Anhimidae) kriuloj
- Anseranasedoj(Anseranatidae) piga ansero
- Anasedoj (Anatidae) anasoj, anseroj, cignoj
Kokoformaj birdoj (Galliformes)
Gavioformaj birdoj (Gaviiformes)
Podicipoformaj birdoj (Podicipediformes)
-
- Podicipedoj (Podicipedidae) greboj
Procelarioformaj birdoj (Procellariiformes)
-
- Diomedeedoj (Diomedeidae) albatrosoj
- Procelariedoj (Procellariidae) petreloj
- Pelekanoidedoj (Pelecanoididae) merĝopetreloj
- Hidrobatedoj (Hydrobatidae)
Pelikanoformaj birdoj (Pelecaniformes)
-
- Pelikanedoj (Pelecanidae) pelikano
- Suledoj (Sulidae) suloj
- Falakrokorakedoj (Phalacrocoracidae) kormoranoj
- Fregatedoj (Fregatidae)
- Anhingedoj (Anhingidae)
- Faetontedoj (Phaethontidae)
Cikonioformaj birdoj (Ciconiiformes)
-
- Ardeedoj (Ardeidae) ardeoj, egretardeo
- Koklearedoj (Cochlearidae)
- Balenocipitedoj (Balaenicipitidae) ŝubekulo
- Skopedoj(Scopidae) martelbirdo
- Cikoniedoj (Ciconiidae) cikonioj
- Treskiornitedoj (Threskiornithidae) ibisoj, kulerbekuloj
Fenikopteroformaj birdoj (Phoenicopteriformes)
-
- Fenikopteredoj (Phoenicopteridae) flamengoj
Akcipitroformaj birdoj (Accipitriformes)
-
- Katartedoj (Cathartidae) kondoroj
- Pandionedoj (Pandionidae) fiŝaglo
- Akcipitredoj (Accipitridae) vulturoj, agloj, akcipitroj
- Sagitariedoj (Sagittariidae) sekretaribirdo
Falkoformaj birdoj (Falconiformes)
Turnicoformaj birdoj (Turniciformes)
-
- Turnicedoj (Turnicidae)
Gruoformaj birdoj (Gruiformes)
Ĥaradrioformaj birdoj (Charadriiformes)
-
- Jakanaedoj (Jacanidae) jakanaoj
- Rostratuledoj (Rostratulidae)
- Hematopedoj (Haematopodidae) hematopo
- Ĥaradriedoj (Charadriidae) vanelo, pluvioj
- Pluvianeledoj (Pluvianellidae)
- Ibidorinkedoj (Ibidorhynchidae)
- Rekurbrostruledoj (Recurvirostridae) avoceto, himantopo
- Skolopedoj (Scolopacidae) numenioj aŭ kurloj, tringoj
- Dromadedoj (Dromadidae)
- Burinedoj (Burhinidae) trielo
- Glareoledoj (Glareolidae) kuruloj, glareoloj
- Thinocoridae
- Chionididae
- Sterkorariedoj (Stercorariidae) rabmevoj
- Laredoj (Laridae) mevoj
- Ŝternedoj (Sternidae) ŝterno
- Rinkopedoj (Rhynchopidae) tondilbekuloj
- Aŭkedoj (Alcidae)
Pterokloformaj birdoj (Pterocliformes)
-
- Pterokledoj (Pteroclidae)
Kolomboformaj birdoj (Columbiformes)
-
- Rafedoj (Raphidae)
- Kolombedoj (Columbidae) kolomboj, turtoj
Psitakoformaj birdoj (Psittaciformes)
-
- Kakatuedoj (Cacatuidae)
- Psitakedoj (Psittacidae)
Kukoloformaj birdoj (Cuculiformes)
-
- Musofagedoj (Musophagidae)
- Kukoledoj (Cuculidae) kukolo
- Opistokomedoj (Opisthocomidae) hoacino
Strigoformaj birdoj (Strigiformes)
Kaprimulgoformaj birdoj (Caprimulgiformes)
-
- Steatornitedoj (Steatornithidae) guaĉaro
- Podargedoj (Podargidae) podargoj
- Niktibiedoj (Nyctibiidae) niktibioj
- Aegoteledoj (Aegothelidae) noktokaprimulgoj
- Kaprimulgedoj (Caprimulgidae) kaprimulgoj
Apusoformaj birdoj (Apodiformes)
-
- Apusedoj (Apodidae) apusoj
- Hemiproknedoj (Hemiprocnidae) arbapusoj
Trokiloformaj birdoj (Trochiliformes)
-
- Trokiledoj (Trochilidae) kolibroj
Coliiformes
-
- Coliidae
Trogonoformaj birdoj (Trogoniformes)
-
- Trogonedoj (Trogonidae) trogonoj, kecalo
Koracioformaj birdoj (Coraciiformes)
-
- Alcedinedoj (Alcedinidae) alciono
- Halcionedoj (Halcyonidae) kukabarao
- Ceriledoj (Cerylidae) krestalciono
- Todedoj (Todidae)
- Momotedoj (Momotidae)
- Meropedoj (Meropidae) abelmanĝuloj
- Leptosomatedoj (Leptosomatidae)
- Brakipteraciedoj (Brachypteraciidae)
- Koraciedoj (Coraciidae) koracio
- Upupedoj (Upupidae) upupo
- Fenikuledoj (Phoeniculidae)
- Buceredoj (Bucerotidae) buceroj aŭ kornobekuloj
Pegoformaj birdoj (Piciformes)
-
- Galbuledoj (Galbulidae)
- Bukonedoj (Bucconidae)
- Libiedoj (Lybiidae) afrikaj barbuloj
- Megalaimedoj (Megalaimidae) aziaj barbuloj
- Kapitonedoj (Capitonidae) sudamerikaj barbuloj
- Semnornitedoj (Semnornithidae) tukanbarbuloj
- Indikatoredoj (Indicatoridae) mielindikantoj
- Ramfastedoj (Ramphastidae) tukanoj
- Pegedoj (Picidae) pegoj, koltordulo, pikumnoj
Paseroformaj birdoj (Passeriformes)
- Akantisitedoj (Acanthisittidae)
- Alaŭdedoj (Alaudidae)
- Artamedoj (Artamidae)
- Atrikornitedoj (Atrichornithidae)
- Bombiciledoj (Bombycillidae )
- Cerebedoj (Coerebidae)
- Certiedoj (Certhiidae)
- Cinkledoj (Cinclidae))
- Cinklosomatedoj (Cinclosomatidae)
- Cistikoledoj (Cisticolidae)
- Dendrokolaptedoj (Dendrocolaptidae)
- Dikeedoj (Dicaeidae)
- Dikruredoj (Dicruridae)
- Drepanidedoj (Drepanididae)
- Duledoj (Dulidae)
- Egitaledoj (Aegithalidae)
- Egitinedoj (Aegithinidae)
- Emberizedoj (Emberizidae)
- Estrildedoj (Estrildidae)
- Eŭrilaimedoj (Eurylaimidae)
- Filepitedoj (Philepittidae)
- Formikariedoj (Formicariidae)
- Fringedoj (Fringillidae
- Furnariedoj (Furnariidae)
- Hipokoliedoj (Hypocoliidae)
- Hirundedoj (Hirundinidae)
- Ikteredoj (Icteridae)
- Irenedoj (Irenidae)
- Kaleedoj (Callaeidae)
- Kampefagedoj (Campephagidae)
- Kardinaledoj (Cardinalidae)
- Klimakteredoj (Climacteridae)
- Kloropseedoj (Chloropseidae)
- Konopofagedoj (Conopophagidae)
- Korkoraksedoj (Corcoracidae)
- Korvedoj (Corvidae)
- Kotingedoj (Cotingidae)
- Laniedoj (Laniidae)
- Malakonotedoj (Malaconotidae)
- Maluredoj (Maluridae)
- Melanokaritedoj (Melanocharitidae)
- Melifagedoj (Meliphagidae)
- Menuredoj (Menuridae)
- Mimedoj (Mimidae)
- Motaciledoj (Motacillidae)
- Muŝkaptuledoj (Muscicapidae)
- Nektariniedoj (Nectariniidae)
- Neositedoj (Neosittidae)
- Orioledoj (Oriolidae)
- Ortonikedoj (Orthonychidae)
- Pakicefaledoj (Pachycephalidae)
- Paradizeedoj (Paradisaeidae)
- Paradoksornitedoj (Paradoxornithidae)
- Paramitiedoj (Paramythiidae)
- Pardalotedoj (Pardalotidae)
- Paruedoj (Paridae)
- Paruliedoj (Parulidae)
- Paseredoj (Passeridae)
- Petroicedoj (Petroicidae)
- Peŭcedramedoj (Peucedramidae)
- Pikatartedoj (Picathartidae)
- Piknonotedoj (Pycnonotidae)
- Pipredoj (Pipridae)
- Pitedoj (Pittidae)
- Pitiriaseedoj (Pityriaseidae)
- Platistejredoj (Platysteiridae)
- Ploceedoj (Ploceidae)
- Polioptiledoj (Polioptilidae)
- Pomatostomedoj (Pomatostomidae)
- Prionopedoj (Prionopidae)
- Promeropsedoj (Promeropidae)
- Proneledoj (Prunellidae)
- Ptilogonatedoj (Ptilogonatidae)
- Ptilonorinkedoj (Ptilonorhynchidae)
- Rabdornitedoj (Rhabdornithidae)
- Regoledoj (Regulidae)
- Remizedoj (Remizidae)
- Rinokriptedoj (Rhinocryptidae
- Silviedoj (Sylviidae)
- Sitedoj (Sittidae)
- Sturnedoj (Sturnidae)
- Tamnofiledoj (Thamnophilidae)
- Tikodromedoj (Tichodromidae)
- Timaliedoj (Timaliidae)
- Tiranedoj (Tyrannidae)
- Traŭpedoj (Thraupidae)
- Trogloditedoj (Troglodytidae
- Turdedoj (Turdidae)
- Turnagredoj (Turnagridae)
- Vangedoj (Vangidae)
- Viduedoj (Viduidae)
- Zosteropedoj (Zosteropidae)
Lamarko
Lamarko konsideris la birdojn kiel dektria klaso de organizo de animaloj el la plej simplaj (senvertebruloj) al la plej perfekta (la homo). Li difinis la birdojn kiel la unua grupo kun kompleta spirado per pulmoj, kaj ĉefe kun varma sango, malkiel la proksima grupo de reptilioj. Krome la birdoj havus plumojn anstataŭ haroj, kiel ĉe mamuloj, kaj flugiloj kiel antaŭaj membroj.
Proverbo
Ekzistas pluraj proverboj pri birdo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili[1]:
 |
« Birdo kantas laŭ sia beko. »
|
|
« Koniĝas birdo laŭ flugo kaj homo laŭ ago. »
|
|
« Tute libera, kiel birdo aera. »
|
Referencoj
Lamarko (Lamarck), Filozofio zoologia, 1809. SAT-Broŝurservo, 1987. Tradukis Valo. (paĝo 128).
Eksteraj Ligoj
- Esperantaj Birdnomoj far Peter Henningsson DOMUM
- Komunlingvaj nomoj de Eŭropaj birdoj
- Zoologiaj kaj botanikaj nomenklaturoj en diversaj lingvoj inkluzive de Esperanto
